Page 1
國音新字序
Quốc âm tân tự tự
Lời tựa Quốc âm tân tự
Preface to the new national script
厥昔中華*。結繩而治。
* 華 is written without its final stroke here and below.
Quyết tích Trung Hoa, kết thằng nhi trị.
Thuở xưa Trung Hoa cai trị bằng thắt nút dây.
In ancient times China governed with knotted cords.
後世聖人易之以書契。
Hậu thế thánh nhân dịch chi dĩ thư khế.
Thánh nhân đời sau thay bằng thư khế (văn tự).
The sages of later ages replaced them with written signs.
其蝌蚪縱橫必歸於六書之法。
Kỳ khoa đẩu tung hoành tất quy ư lục thư chi pháp.
Chữ khoa đẩu của họ tuy ngang dọc, rốt cuộc đều quy về phép lục thư.
Their tadpole script, though it ran in all directions, always came back to the method of the six kinds of characters (六書).
迨乎秦政焚書改畫。其反切平上之格。雖畧有存。而聖書之奧掃地盡矣。
Đãi hồ Tần Chính phần thư cải hoạch, kỳ phản thiết bình thượng chi cách, tuy lược hữu tồn, nhi thánh thư chi áo tảo địa tận hĩ.
Đến khi Tần Chính đốt sách, đổi nét chữ, phép phản thiết và cách bằng trắc tuy còn sót lại đôi chút, nhưng chỗ sâu xa của chữ thánh hiền thì đã mất sạch.
When Qin Zheng burned the books and changed the strokes, the rules of phản thiết spelling and of the tones survived only in part, and the depth of the writing of the sages was swept away entirely.
我國附於中華*。日前只有國音。未有國字。
Ngã quốc phụ ư Trung Hoa, nhật tiền chỉ hữu quốc âm, vị hữu quốc tự.
Nước ta phụ thuộc Trung Hoa. Trước nay chỉ có tiếng nước mình mà chưa có chữ nước mình.
Our country was attached to China. Formerly it had only the national speech and no national script.
因讀華*書。遂借其字。或諧聲。或繹義。增多其畫以爲南字。
Nhân độc Hoa thư, toại tá kỳ tự, hoặc hài thanh, hoặc dịch nghĩa, tăng đa kỳ hoạch dĩ vi Nam tự.
Nhân đọc sách chữ Hán, bèn mượn chữ của họ, hoặc hài thanh, hoặc theo nghĩa, thêm nét vào để làm chữ Nam.
Reading Chinese books, we borrowed their characters, some for the sound, some for the meaning, and added strokes to them to make Southern characters.
其鄙陋不通。更甚於秦政之書焉。
Kỳ bỉ lậu bất thông, cánh thậm ư Tần Chính chi thư yên.
Chữ ấy quê kệch, không thông suốt, còn tệ hơn cả chữ của Tần Chính.
They are crude and inconsistent, even more so than the script of Qin Zheng.
嘗考之三易卦。始於兩次於四成於八。重之爲六十四。変之爲四千九十六。
Thường khảo chi tam Dịch quái, thủy ư lưỡng, thứ ư tứ, thành ư bát. Trùng chi vi lục thập tứ, biến chi vi tứ thiên cửu thập lục.
Tôi từng khảo các quẻ của ba sách Dịch: bắt đầu từ hai, tiếp đến bốn, thành ở tám. Chồng lên thành 64, biến ra thành 4.096.
I once examined the trigrams of the three Books of Changes: they begin with two, then four, and are complete with eight. Doubled they make 64, and changed they make 4,096.
其策則乾坤當朞之日。二篇當萬物之…
Kỳ sách tắc Càn Khôn đương cơ chi nhật, nhị thiên đương vạn vật chi…
(Câu tiếp tục ở tr. 2.)
(The sentence continues on p. 2.)
Page 2
…数。
…số.
Còn số cỏ thi thì của Càn Khôn ứng với số ngày trong một năm, của hai thiên ứng với số của vạn vật.
As for their stalk counts, those of Càn and Khôn match the days of a year, and those of the two books the number of the ten thousand things.
樂雖已散亡。而五聲八音十二律。其清濁損益之制。無*非合造化之自然者。
* Source 2 writes 者 instead of 無: 其清濁損益之制者。
Nhạc tuy dĩ tán vong, nhi ngũ thanh bát âm thập nhị luật, kỳ thanh trọc tổn ích chi chế, vô phi hợp tạo hóa chi tự nhiên giả.
Kinh Nhạc tuy đã thất lạc, nhưng ngũ thanh, bát âm, thập nhị luật, cùng phép thanh trọc, tổn ích của chúng, không gì là không hợp với lẽ tự nhiên của tạo hoá.
Although the Classic of Music is scattered and lost, the five notes, the eight sounds and the twelve pitches, with their rules of clear and turbid, of decrease and increase, all accord with the nature of creation.
窃想書契之造。必有一箇簡易之格。而人物聲音靡有遺者。只以秦而泯耳。
Thiết tưởng thư khế chi tạo, tất hữu nhất cá giản dị chi cách, nhi nhân vật thanh âm mỹ hữu di giả, chỉ dĩ Tần nhi mẫn nhĩ.
Trộm nghĩ việc tạo ra văn tự hẳn phải có một khuôn phép giản dị, không bỏ sót âm thanh nào của người và vật. Chỉ vì nhà Tần mà mai một đi thôi.
I privately think that the making of writing must have had a simple and easy pattern that left out none of the sounds of people and things. It was lost only through Qin.
茲模索音畫創爲一樣書。以便私記已也。
Tư mô sách âm hoạch sáng vi nhất dạng thư, dĩ tiện tư ký dĩ dã.
Nay tôi mò mẫm âm và nét, sáng tạo ra một lối chữ, chỉ để tiện ghi chép riêng mà thôi.
Now, feeling my way through sounds and strokes, I have created a kind of script, only for my own private notes.
豈敢云通倮蠱之聲音乎哉。
Khởi cảm vân thông lỏa cổ chi thanh âm hồ tai.
Há dám nói rằng nó thông được tiếng nói của loài người (倮蠱 = 倮蟲, loã trùng) sao?
How would I dare to say that it renders the speech of all humankind (倮蠱 read as 倮蟲, "the naked creatures")?
五星聚斗南城居士阮子書。
Ngũ tinh tụ Đẩu, Nam Thành cư sĩ Nguyễn Tử thư.
Nguyễn Tử, cư sĩ Nam Thành (= Nam Định?), viết; 五星聚斗 "năm sao tụ ở sao Đẩu" (niên đại hay biệt hiệu, chưa xác định).
Written by Master Nguyễn, recluse of Nam Thành (= Nam Định?), 五星聚斗, "the five planets gathered in the Dipper" (a date or a sobriquet, not identified).
幹音二十二字
Cán âm nhị thập nhị tự
Hai mươi hai chữ âm Cán
The Cán sounds, twenty-two characters
ông, ngông, hông, gông, công, lông, trông, đông, nông, tông, thông,
22 Cán, mỗi chữ kèm âm của nó: ông, ngông, hông, gông, công, lông, trông, đông, nông, tông, thông,
The 22 Cán, each annotated with its sound: ông, ngông, hông, gông, công, lông, trông, đông, nông, tông, thông,
nhông, chông, giông, xông, không, sông, rông, mông, bông, vông, phông.
nhông, chông, giông, xông, không, sông, rông, mông, bông, vông, phông.
nhông, chông, giông, xông, không, sông, rông, mông, bông, vông, phông.
Page 3
枝字一百一十字
Chi tự nhất bách nhất thập tự
Một trăm mười chữ Chi
The Chi characters, one hundred and ten
hảm, ốt, oan, uy, âm, 〓, ngạn, 〓, nghi, ngâm, hoa; 〓, 〓, 〓, 〓, 〓, 〓, 〓, hư, 〓, khuê, 〓; 〓, cơ, 〓, 〓, 〓, lan, lô, lâm, 〓, trưng, trai; khiếu, 〓, 〓, 〓, 〓, 〓, toàn, 〓, lũng, 〓, 〓; 〓, 〓, 〓, 〓, 〓, ương, thâu, 〓, 〓, thân, thiêm; 〓, 〓, ta, nhuận, 〓, chung, chinh, phóng, 〓, 〓, 〓; 〓, tê, 〓, 〓, xương, 〓, tha, 〓, tham, khang, 〓
Bảng Chi, năm Chi cho mỗi Cán, mỗi Chi kèm chú thích chữ Nôm (cột 2–8 tr. 3). ? = chú thích chưa chắc.
The Chi table, five Chi for each Cán, each with its Nôm annotation (columns 2–8 of p. 3). ? = annotation not certain.
Page 4
khuyên, 〓, 〓, sinh, 〓, 〓, 〓, 〓, tào, chu, 〓; ách, mô, môn, môi, mưu, điệp, bổ, dật, ải, 〓, nhượng; hy, 〓, 〓, phiêu, tiếu, tự, 〓, 〓, 〓, 〓
Phần cuối bảng Chi (cột 1–3 tr. 4).
End of the Chi table (columns 1–3 of p. 4).
本字八音識別
Bản tự bát âm thức biệt
Phân biệt tám thanh trên chữ gốc
Distinguishing the eight tones of a base character
法於本字上依陰陽四象。識別。每一字各成八字。
Pháp: ư bản tự thượng y âm dương tứ tượng thức biệt, mỗi nhất tự các thành bát tự.
Phép: trên chữ gốc, đánh dấu phân biệt theo âm dương và tứ tượng, nên mỗi chữ thành tám chữ.
Method: on the base character [the tones] are marked according to âm and dương and the Four Symbols, so that every character becomes eight characters.
如同一東合一字。惟同音其聲在上爲陽。東音其聲在下爲陰。
Như đồng nhất đông hợp nhất tự. Duy đồng âm kỳ thanh tại thượng vi dương, đông âm kỳ thanh tại hạ vi âm.
Ví như 同 và 東 thuộc vần thứ nhất, vần 東, là một chữ. Chỉ có điều tiếng 同 ở trên, là dương, tiếng 東 ở dưới, là âm.
For example, 同 and 東 of the first rhyme, 東, are one character. Only, the sound of 同 lies above and is dương, the sound of 東 lies below and is âm.
以陰陽分配則東董凍篤四音是陰之平上去入。同洞動獨四音是陽之平上去入。
Dĩ âm dương phân phối tắc đông đổng đống đốc tứ âm thị âm chi bình thượng khứ nhập, đồng động động độc tứ âm thị dương chi bình thượng khứ nhập.
Chia theo âm dương thì bốn tiếng 東 董 凍 篤 là bình, thượng, khứ, nhập của âm. Bốn tiếng 同 洞 動 獨 là bình, thượng, khứ, nhập của dương.
Divided by âm and dương, the four sounds 東 董 凍 篤 are the level, rising, departing and entering tones of âm, and the four sounds 同 洞 動 獨 the level, rising, departing and entering tones of dương.
以四象識別。則陽用全圈。陰用半圈。
Dĩ tứ tượng thức biệt, tắc dương dụng toàn khuyên, âm dụng bán khuyên.
Phân biệt bằng tứ tượng thì dương dùng vòng tròn đủ, âm dùng nửa vòng.
Marked by the Four Symbols, dương uses a full circle and âm a half circle.
Page 5
其同字全識於其字之左足。洞字全識於其字之左肩。
Kỳ đồng tự toàn thức ư kỳ tự chi tả túc, động tự toàn thức ư kỳ tự chi tả kiên,
Chữ 同 đánh dấu vòng đủ ở chân trái của chữ, chữ 洞 vòng đủ ở vai trái,
The character 同 is marked with a full circle at the left foot of the character, 洞 with a full circle at its left shoulder,
動字全識於其字之右肩。獨字全識於其字之右足。
động tự toàn thức ư kỳ tự chi hữu kiên, độc tự toàn thức ư kỳ tự chi hữu túc,
chữ 動 vòng đủ ở vai phải, chữ 獨 vòng đủ ở chân phải,
動 with a full circle at its right shoulder, 獨 with a full circle at its right foot,
東字半識於其字之左足。董字半識於其字之左肩。
đông tự bán thức ư kỳ tự chi tả túc, đổng tự bán thức ư kỳ tự chi tả kiên,
chữ 東 nửa vòng ở chân trái, chữ 董 nửa vòng ở vai trái,
東 with a half circle at its left foot, 董 with a half circle at its left shoulder,
凍字半識於其字之右肩。篤字半識於其字之右足。如下。他倣此。
đống tự bán thức ư kỳ tự chi hữu kiên, đốc tự bán thức ư kỳ tự chi hữu túc. Như hạ. Tha phỏng thử.
chữ 凍 nửa vòng ở vai phải, chữ 篤 nửa vòng ở chân phải, như dưới đây. Các chữ khác theo đó.
凍 with a half circle at its right shoulder, 篤 with a half circle at its right foot, as below. The others follow this.
đông, đổng, đống, đốc, đồng, động, động, độc
Cán của đông với tám dấu thanh: 東 董 凍 篤 (nửa vòng), 同 洞 動 獨 (vòng đủ).
The Cán of đông with the eight tone marks: 東 董 凍 篤 (half circles), 同 洞 動 獨 (full circles).
反切諧音法
Phản thiết hài âm pháp
Phép phản thiết hài âm
The method of phản thiết spelling and harmonised sounds
反法。如其字用上字從一東韻內聲上粘一先韻內聲押八下字傍音取之
Phản pháp: như kỳ tự dụng ông hoa phản, thượng tự tòng nhất đông vận nội thanh, thượng niêm nhất tiên vận nội thanh áp bát, hạ tự bàng âm thủ chi.
Phép phản: ví như một chữ dùng 翁 花 反, chữ trên lấy từ các âm trong vần 一東 (nhất đông), ghép với một âm trong vần 一先 (nhất tiên) hiệp vần qua tám [thanh]; chữ dưới lấy theo âm bên cạnh. [Cách đọc chưa chắc.]
The phản method: for a character one uses 翁 花 反, the upper character is taken from the sounds of the 一東 rhyme, joined to a sound of the 一先 rhyme that rhymes through the eight [tones]; the lower character is taken by its side sound. [Reading uncertain.]
如上反云…
Như thượng phản vân ông, ông, yên, an…
(Câu tiếp tục ở tr. 6.)
(The sentence continues on p. 6.)
Page 6
…是合也
…thị hợp an tự dã.
Như trên, phản rằng 翁, 螉, 焉, 安: đó là hợp thành chữ 安.
As above, the spelling says 翁, 螉, 焉, 安: this combines into the character 安.
如反云是合取也
Như ông nghi phản, phản vân ông, ông, yên, y, thị hợp thủ y tự dã.
Ví như 翁 宜 反: phản rằng 翁, 翁, 焉, 衣, đó là hợp lại lấy chữ 衣.
For example, 翁 宜 反: the spelling says 翁, 翁, 焉, 衣, this combines and gives the character 衣.
或一以貫之亦通
Hoặc nhất dĩ ông ông quán chi diệc thông.
Hoặc chỉ dùng 翁 翁 xuyên suốt cũng được.
Or one may run it through with 翁 翁 alone, that works too.
如反云是合取也
Như đông oan phản, phản vân đông, đông, điên, đoan, thị hợp thủ đoan tự dã.
Ví như 東 冤 反: phản rằng 東, 東, 顛, 端, đó là hợp lại lấy chữ 端.
For example, 東 冤 反: the spelling says 東, 東, 顛, 端, this combines and gives the character 端.
切法如其字用擇三聲合一取之
Thiết pháp: như kỳ tự dụng 〓 thiết, trạch tam thanh hợp nhất thủ chi.
Phép thiết: ví như một chữ dùng 𣕃 切, chọn ba tiếng, hợp làm một mà lấy.
The thiết method: for a character one uses 𣕃 切, chooses three sounds, combines them into one and takes it.
如上切云是三唶聲合取也
Như thượng thiết vân 〓, 〓, ngoa, 〓, hoa, 〓, ngoa, 〓, thị tam 〓 thanh hợp thủ ngoa dã.
Như trên, thiết rằng 𣕃, 唶, 訛, 唶, 花, ⿰口釋, 訛, 唶: ba tiếng 唶 này hợp lại lấy 訛.
As above, the thiết says 𣕃, 唶, 訛, 唶, 花, ⿰口釋, 訛, 唶: these three 唶 sounds combine and give 訛.
合書左從枝体右從幹体畧法
Hợp thư tả tòng chi thể hữu tòng cán thể lược pháp
Hợp Thư, dạng Chi bên trái, dạng Cán bên phải: phép tóm lược
Combined writing (Hợp Thư), the Chi form on the left and the Cán form on the right: the method in brief
*乃法合螉字也他倣此切法亦如之
* This is probably an error, but both sources show exactly this character instead of the expected .
Ông nãi hảm ông phản pháp hợp ông tự dã. Tha phỏng thử, thiết pháp diệc như chi.
螉 là 喊 翁 反: theo phép hợp thành chữ 螉. Các chữ khác theo đó, phép thiết cũng vậy.
螉 is 喊 翁 反: by the method combined into the character 螉. The others follow this, and the thiết method is the same.
ung, ông, ông, ung
Các Hợp Thư khác của ONG: 雍, 螉, 嗡, 噰.
Further Hợp Thư of ONG: 雍, 螉, 嗡, 噰.
Page 7
乃法合嚥字也他倣此切法亦然
Yến nãi ông 〓 phản pháp hợp yến tự dã. Tha phỏng thử, thiết pháp diệc nhiên.
嚥 là 翁 ⿰口𠸜 反: theo phép hợp thành chữ 嚥. Các chữ khác theo đó, phép thiết cũng vậy.
嚥 is 翁 ⿰口𠸜 反: by the method combined into the character 嚥. The others follow this, and the thiết method is the same.
*
* This actually shows a vertical line between both sides, maybe an error in both sources.
〓, yên, uyên, ngang, huyên
Các ví dụ khác: ⿰口淵, 焉, 淵, 卬, 喧.
Further examples: ⿰口淵, 焉, 淵, 卬, 喧.
參書下從合体上從枝体畧
Tham thư hạ tòng hợp thể thượng tòng chi thể lược
Tham Thư, dạng hợp ở dưới, dạng Chi ở trên: tóm lược
Threefold writing (Tham Thư), the combined form below and the Chi form above: in brief
書因音成。
Thư nhân âm thành.
Chữ nhân âm mà thành.
Writing comes into being through sound.
中國之音皆出於正。故二十二幹字爲標。足以書之。
Trung Quốc chi âm giai xuất ư chính, cố nhị thập nhị cán tự vi tiêu, túc dĩ thư chi.
Âm của Trung Quốc đều phát ra từ chính, cho nên lấy hai mươi hai chữ Cán làm tiêu, đủ để viết.
The sounds of China all come out straight, therefore the twenty-two Cán characters serve as marks, and they are enough to write them.
至於夷裔。其音多出於偏旁。湏*用左枝右幹等字爲標。方能書之。
* 湏 or 須?
Chí ư di duệ, kỳ âm đa xuất ư thiên bàng, tu dụng tả chi hữu cán đẳng tự vi tiêu, phương năng thư chi.
Đến như các dân ngoài biên, âm của họ phần nhiều phát ra từ bên cạnh. Phải dùng những chữ như Chi trái Cán phải làm tiêu thì mới viết được.
As for the peoples of the borders, their sounds mostly come out from the side. One must use characters such as those with the Chi on the left and the Cán on the right as marks, and only then can they be written.
如音乃嗡圈反合⿰舌⿴⿰片爿一字也
Như 〓 âm nãi ông khuyên phản, hợp 〓 tự dã.
Ví như âm của ⿰舌⿴⿰片爿一 là 嗡 圈 反: hợp thành chữ ⿰舌⿴⿰片爿一.
For example, the sound of ⿰舌⿴⿰片爿一 is 嗡 圈 反: combined into the character ⿰舌⿴⿰片爿一.
其音疾語辰舌卷在頷下兩牙⿰广朮闊開上下唇縮八方成音也
Kỳ âm tật ngữ, thần thiệt quyển tại hạm hạ, lưỡng nha 〓 khoát khai, thượng hạ thần súc bát phương thành âm dã.
Âm ấy nói nhanh, lưỡi cuộn dưới hàm, hai hàm răng mở rộng, môi trên môi dưới thu lại tám phía mà thành tiếng. [辰 có lẽ thay cho 唇 "môi", ⿰广朮 chưa dịch.]
Its sound is spoken quickly, the tongue curled under the jaw, the two rows of teeth wide open, the upper and lower lips drawn in on all sides: so the sound is formed. [辰 perhaps for 唇 "lips", ⿰广朮 not translated.]
如音乃𱓄花反法合吧字也
Như 〓 âm nãi 〓 hoa phản pháp hợp ba tự dã.
Ví như âm của chữ này là 𱓄 花 反: theo phép hợp thành chữ 吧.
For example, the sound of this character is 𱓄 花 反: by the method combined into the character 吧.
其音疾語辰上下唇緊合聲氣…
Kỳ âm tật ngữ, thần thượng hạ thần khẩn hợp, thanh khí…
(Câu tiếp tục ở tr. 8.)
(The sentence continues on p. 8.)
Page 8
…出兩唇微開方成音也。故其音為偏音。其字須參書也。
…xuất lưỡng thần vi khai phương thành âm dã. Cố kỳ âm vi thiên âm, kỳ tự tu tham thư dã.
Âm ấy nói nhanh, môi trên môi dưới khép chặt, hơi thở ra khi hai môi hé mở mà thành tiếng. Cho nên âm ấy là âm lệch, chữ của nó phải viết bằng Tham Thư.
Its sound is spoken quickly, the upper and lower lips pressed together, the breath comes out with the two lips slightly open: so the sound is formed. Therefore its sound is a side sound, and its character must be written as Tham Thư.
音数
Âm số
Số âm
The number of sounds
單幹書協契象。即𧥾別也成一百七十六字。
Đơn cán thư hiệp khế tượng (tức thức biệt dã) thành nhất bách thất thập lục tự.
Cán viết đơn, kết hợp với dấu thanh (khế tượng, tức là phân biệt), thành 176 chữ.
The single Cán, joined with the tone marks (契象, that is, the distinguishing [of the tones]), make 176 characters.
單書協契象。成八百八十字。內有喊字等四十六字其八聲稀微疊語。
Đơn thư hiệp khế tượng thành bát bách bát thập tự (nội hữu hảm tự đẳng tứ thập lục tự, kỳ bát thanh hi vi điệp ngữ).
Chữ viết đơn, kết hợp với dấu thanh, thành tám trăm tám mươi chữ (trong đó có bốn mươi sáu chữ như 喊, tám thanh của chúng hiếm, [gặp trong] từ láy).
The single characters, joined with the tone marks, make 880 characters (among them 46, such as 喊, whose eight tones are rare, [found] in reduplicated words).
合書左從枝体。右從幹体。協契象。成八百八十字。
Hợp thư tả tòng chi thể, hữu tòng cán thể, hiệp khế tượng, thành bát bách bát thập tự.
Hợp Thư dạng Chi bên trái, dạng Cán bên phải, kết hợp với dấu thanh, thành tám trăm tám mươi chữ.
Combined writing with the Chi form on the left and the Cán form on the right, joined with the tone marks, makes 880 characters.
合書左從幹体右從枝体。協契象。成一萬八千四百八十字。内有一千九百三十二字其八声稀微疊語。
Hợp thư tả tòng cán thể, hữu tòng chi thể, hiệp khế tượng, thành nhất vạn bát thiên tứ bách bát thập tự (nội hữu nhất thiên cửu bách tam thập nhị tự, kỳ bát thanh hi vi điệp ngữ).
Hợp Thư dạng Cán bên trái, dạng Chi bên phải (cặp phản thiết của bản đề xuất), kết hợp với dấu thanh, thành 18.480 chữ (trong đó có 1.932 chữ có tám thanh hiếm, [gặp trong] từ láy).
Combined writing with the Cán form on the left and the Chi form on the right (the phản thiết pairs of the proposal), joined with the tone marks, makes 18,480 characters (among them 1,932 whose eight tones are rare, [found] in reduplicated words).
參書。倣此。
Tham thư phỏng thử.
Tham Thư theo đó.
Tham Thư follows this.